Keuzes maken

De collectie van het Nieuwe Instituut bevat archieven van zo’n zes- tot zevenhonderd verschillende architectenbureaus en gaat terug tot in de negentiende eeuw. Wat de aanpak van Het Nieuwe Instituut volgens Suzanne Mulder bijzonder maakt is dat ze niet alleen tekeningen en maquettes van afgeronde ontwerpen bewaren, maar juist veel aandacht besteden aan het materiaal dat daar omheen geproduceerd wordt en dat uiteenlopende informatie bevat over het ontwerpproces. Anders dan het Centre Pompidou dat bijvoorbeeld maquettes van MVRDV als op zichzelf staande kunstobjecten in de collectie heeft opgenomen.

Keuzes maken was altijd het belangrijkste aspect van het collectiebeleid van Het Nieuwe Instituut, vertelt Mulder. Maar de komst van digitale archieven roept voor haar de vraag op of je nog wel moet selecteren of dat je misschien beter alles kunt bewaren en vooral moet investeren in het ontsluiten en relaties leggen binnen het archief.

Maar er zijn meer veranderingen gaande. Het Nieuwe Instituut ziet architectuur steeds meer als een spiegel van de maatschappij, benadrukt ze. Vroeger werkte het instituut met lange lijsten van architecten waar ze het archief van wilde binnenhalen. Nu wordt er ook gekeken naar welke architectuurontwikkelingen er in een bepaalde periode belangrijk waren, daar richt de collectie zich op.

Uit het publiek vraagt architectuurcriticus Hans van Dijk hoe het zit met het andere materiaal dat voor onderzoekers zo belangrijk is: briefwisseling met opdrachtgevers, aannemers, relaties, etc. Al het papierwerk dat informatie bevat over de architectuurpraktijk. Hoe wordt daarmee omgegaan in digitale tijden?

Mulder onderschrijft dat het materiaal dat door wetenschappers het meest wordt gebruikt brieven, contracten en notities zijn. Het archief van Het Nieuwe Instituut zit vol tekeningen en dat is leuk voor andere architecten en voor het publiek, maar voor academisch onderzoek wordt het nauwelijks gebruikt. Wetenschappers zijn vooral geïnteresseerd in het geschreven materiaal. Daarbij zijn de meest persoonlijke, privé-delen van het archief, vaak het meest geliefd. Mulder vertelt over de notitieboekjes van Hertzberger, waarin hij schetsen voor gebouwen maakte naast boodschappenlijstjes en andere persoonlijke aantekeningen. Hoe gaat dat met digitaal materiaal? Krijgt het archief straks beschikking over alle mails van MVRDV? Moeten twitterfeeds bewaard worden? Informatie over de sociale context waarin het werk tot stand komt is van groot belang voor onderzoekers.

Een collega van Mulder in het publiek vraagt aandacht voor een ander aspect: de zogenaamde toolkit van de architect. Informatie over het gereedschap van de architect, over ontwikkelingen in het bouwproces, budgeten, technieken, is minstens zo belangrijk als de tekeningen en de maquettes waar steeds over gesproken wordt. Daarmee kun je onderzoeken hoe het digitale werken de ontwerpen heeft beïnvloed. Wat moeten we archiveren om dat verhaal te kunnen vertellen? Moeten we niet ook software gaan verzamelen?

Meer over dit onderwerp

Boek MVRDV Buildings

Op 22 oktober 2015 verscheen het boek MVRDV Buildings: the updated edition met daarin gerealiseerde werken zoals de Markthal en Villa VPRO.

Nieuwe archiefinterpretaties

Het Nieuwe Instituut geeft opdracht aan kunstenaars, ontwerpers en onderzoekers om na te denken over de invloed en impact van het digitale archief ten opzichte van haar analoge voorloper het papieren archief. Richard Vijgen, te gast bij de Thursday Night van 17 september 2015,  was de eerste in deze reeks Nieuwe archiefinterpretaties. Ontwerpersduo Template ging als tweede in de reeks aan de slag en onlangs is kunstenaar en schrijver Erica Scourti aan haar onderzoek begonnen.

DISH 2015

Op 7 en 8 december 2015 vindt DISH 2015 (Digital Strategies for Heritage) plaats. Deze internationale conferentie over digitale strategieën voor cultureel erfgoed staat in het teken van Money and Power. Annet Dekker spreekt hier de lezing The Archive: From Memories of the Past to Predictions of the Future uit over de Nieuwe Archiefinterpretaties.